Drijf een kat in het nauw en de kans is groot dat, wanneer vluchten geen optie meer is, het dier uithaalt: Fight or Flight. Het is een diepgewortelde instinctieve reactie van dier én mens.
Deze onwillekeurige reactie van het lichaam op een stressfactor dateert al van miljoenen jaren geleden. Door de aanmaak van allerlei stofjes en hormonen wordt het lichaam geheel automatisch in staat van ‘arousal’ gesteld, een activatietoestand, klaar om te reageren. Onder invloed van adrenaline en noradrenaline wordt de hartactiviteit en de ademhaling gestimuleerd. Hartkloppingen kunnen plaatsvinden en de ademhaling verplaatst zich ‘naar boven toe’. Gevolg is het gevoel dat de keel wordt dichtgeknepen. De spierspanning neemt toe en de bloedsuikerspiegel gaat omhoog. U krijgt het warm. Tegelijkertijd wordt de spijsvertering geremd, u krijgt een droge mond door verminderde speekselafgifte. Er moet nú iets gebeuren. U bent fysiek klaar om óf weg te rennen óf de aanval aan te gaan.
Bij de primitieve mens ging dit meestal gepaard met reëel levensgevaar, bijvoorbeeld als hij oog in oog met een beer kwam te staan. Tegenwoordig heeft de mens in het dagelijks leven, gelukkig nog maar zelden met levensbedreigende situaties te maken. Nu gaat het vaker om bijvoorbeeld het verlies van een baan, krenking van het gevoel van eigenwaarde, of terugkerende psychische spanningen en irritaties zoals dagelijkse files, luidruchtige buren en pestende collega’s. Maar ons organisme neemt deze ‘bedreigingen’ net zo serieus, als die van een confrontatie met een beer! Uw lichaam reageert dus nog steeds, net als miljoenen jaren geleden, alsof het in levensgevaar is. Klaar voor actie. ‘Fight or flight’.
Moderne stresssituatie; conflicten op de werkvloer. Flight or fight or??
Stelt u zich voor. Een werksituatie waarbinnen er sprake is van pesten op de werkvloer. Zowel op de vuist gaan met de desbetreffende collega’s, als de deur uit rennen en wegblijven op een werkdag, maakt de kans op het behoud van uw baan erg klein. Fight or flight in de letterlijke zin van het woord is hier geen optie. Maar uw lichaam is daar wel klaar voor. Wat dan te doen? De emotie die dit opwekt negeren? Gewoon doorgaan? Emoties die onderdrukt of genegeerd worden, verdwijnen niet vanzelf. Ze blijven borrelen en tasten via een geavanceerd chemisch proces het immuunsysteem aan. Op een gegeven moment kan dit zich uiten in klachten als hoofdpijn, rugpijn door spierspanning, hyperventilatie, onbeheersbare woede, angsten, depressie en moeite met het ervaren en aangeven van eigen grenzen.
Uitgaande van genoemd voorbeeld is de kans groot dat u steeds slechter zal gaan functioneren en uiteindelijk in de ziektewet belandt. Door het onderdrukken van emoties die het gevolg zijn van een stressfactor, loopt de gezondheid risico’s. Het is dus wel degelijk van belang iets met de emoties te doen.
Wat dan te doen?
De ‘Flight or Flight’-reactie is eigenlijk fase 1 van de stressreactie. De emotionele fase. Eerst zult u de emotie moeten gaan herkennen. Wat is het precies dat de gevoelens van onrust en opwinding veroorzaakt? Want aan dit soort gevoelens herkent u dat er sprake is van een (sluimerende) emotie. We kunnen specifiek de soort emotie bij onszelf herkennen aan drie componenten. Onze gedachten, ons gevoel (in het lichaam) en ons gedrag. Wat denkt u, wat voelt u (fysiek) en wat doet u bij een confrontatie met de stressfactor? Vaak zijn gevoelens te herleiden naar vier aangeboren basisemoties. Woede, angst, verdriet en vreugde. Zo kan bijvoorbeeld teleurstelling uiteindelijk woede zijn, schaamte wijzen op angst, heimwee op verdriet en tevredenheid op vreugde. Erkennen van uw eigen emotie en deze benoemen, kan al voor een flinke ‘ontlading’ zorgen. Vaak geven mensen aan dat ze zich dan ook letterlijk opgelucht (lichter) voelen.
In fase 2, de rationele fase, gaat het om het zoeken naar een oplossing. Een manier om met de stressfactor om te gaan. U maakt de afweging tussen doel (soort uitweg), middelen (hoe te bereiken) en succesverwachting. Bijvoorbeeld, u wilt dat het pesten/negeren stopt. U gaat hiervoor gesprekken aan, waarin u duidelijk uw grenzen aangeeft. U verwacht ook dat uw collega’s ervoor open staan, dus u schat de kans op succes positief in. Wanneer dit inderdaad succesvol is, is de “coping strategie” dus toereikend. Wanneer succes uitblijft is de coping strategie niet toereikend en zult u een andere manier moeten vinden, om met de stressfactor om te gaan. Misschien moeten er derden ingeschakeld worden, kunt u vragen om overplaatsing, of maakt u zich ademhalingstechnieken eigen die ‘de activatietoestand’ van het lichaam verlagen. Hoe dan ook, bedenk dat de oplossing van stressreductie en het omgaan met negatieve emoties bij uzelf ligt.
Heeft u moeite met het herkennen van eigen grenzen? Met het herkennen van eigen emoties en het op correcte wijze uiten ervan? Wilt u goed leren omgaan met stressprikkels en zo weer energie krijgen voor andere zaken? Ik help u hier graag bij. Neem dan contact met Arbeid – en Organisatie psycholoog Nicolette Raap op via [email protected] of 06-4970 4463.